Tầm quan trọng và vai trò của công tác thanh tra trong tư tưởng hồ chí minh

TẦM QUAN TRỌNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC THANH TRA
TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Vũ Ngọc Giao
Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Quảng Ninh
1. Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra
Ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất chú ý
tới việc sử dụng, phát huy vai trò công tác thanh tra. Tại cuộc họp Chính phủ
ngày 13/11/1945, Hồ Chủ tịch đề nghị “các Bộ trưởng có thể chia nhau đi
thanh tra một khu vực gần Hà Nội. Bộ Nội Vụ sẽ khảo cứu và lập một chương
trình về việc này”. Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh
64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt, có nhiệm vụ giám sát tất cả công
việc và các nhân viên của Uỷ ban nhân dân và các cơ quan của Chính phủ.
Vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra được thể hiện trong
nhiều bài viết, bài nói, chỉ thị của Hồ Chủ tịch ở nhiều lúc, nhiều nơi. Tại
Hội nghị tổng kết thanh tra toàn miền Bắc tháng 4 năm 1957, Hồ Chủ tịch
căn dặn “cán bộ thanh tra giúp trên hiểu biết tình hình địa phương và cấp
dưới, đồng thời cũng giúp cho các cấp địa phương kịp thời sửa chữa, uốn
nắn nếu làm sai, hoặc làm chậm. Cho nên trách nhiệm của công tác thanh tra
là quan trọng”
1
.
Vai trò của các cơ quan thanh tra được thể hiện ngay từ Sắc lệnh số
64/SL ngày 23 tháng 11 năm 1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt. Tại Sắc
lệnh này quy định Ban Thanh tra đặc biệt có toàn quyền “nhận các đơn
khiếu nại của nhân dân; điều tra, hỏi chứng, xem xét các tài liệu giấy tờ của
UBHC hoặc các cơ quan của Chính phủ cần thiết cho công việc giám sát;
đình chức, bắt giam bất cứ nhân viên nào trong UBHC hay của Chính phủ đã
phạm lỗi”.
1
Một số văn kiện chủ yếu của Đảng và Chính phủ về công tác thanh tra. Uỷ Ban Thanh tra của Chính phủ,
1977
Công tác thanh tra cũng là một biện pháp quan trọng trong việc ngăn
ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật. Chủ tịch Hồ Chí
Minh cho rằng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, quản lý mà thiếu sự
kiểm tra, thanh tra thì sẽ dẫn đến bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí và chỉ có
tăng cường kiểm tra, kiểm soát thì mới chống được các tệ nạn này. Người
nói “muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn biết các nghị quyết
có được thi hành không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm, ai
làm cho qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát”
2
.
Cùng với việc phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật, thanh tra còn
đóng vai trò như một biện pháp phòng ngừa hữu hiệu các vi phạm pháp luật.
Thanh tra cùng với các phương thức kiểm tra, giám sát luôn là hiện thân của
kỷ cương pháp luật; công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát dù được thực hiện
dưới bất cứ hình thức nào, cũng luôn có tác dụng hạn chế, răn đe những
hành vi vi phạm pháp luật của các đối tượng quản lý. Mặt khác, các giải
pháp được đưa ra từ hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát không chỉ hướng
vào việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, mà còn có tác dụng khắc phục
các kẽ hở của chính sách, pháp luật, ngăn ngừa tận gốc mầm mống phát sinh
những vi phạm pháp luật.
Tại Hội nghị cán bộ thanh tra toàn miền Bắc lần thứ nhất ngày
19/4/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “nếu Trung ương Đảng, Chính phủ có
nghị quyết, chỉ thị đưa về các ngành, các địa phương, kết quả thế nào không
có thanh tra khó mà biết được địa phương nào làm tốt, làm vừa, làm xấu; có
làm hay không làm trên không biết; địa phương nhiều khi tự mình cũng
không biết; trên không thấu dưới; dưới không thấu trên. Thanh tra là để theo
dõi xem các kế hoạch, chỉ thị, chính sách đó, các địa phương đã chấp hành
thế nào”
3
.
Xuất phát từ vị trí, vai trò của công tác thanh tra là một nội dung, một
phương thức thực hiện sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng và sự chỉ đạo, điều
2
Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tập 5, tr.287.
3
Một số văn kiện chủ yếu của Đảng và Chính phủ về công tác thanh tra, UB Thanh tra của Chính phủ,
1977, tr.7
hành của chính quyền các cấp, do vậy sự lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của
các cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước có ý nghĩa quyết định đến hiệu lực,
hiệu quả thanh tra. Thực tiễn công tác thanh tra thời gian qua cho thấy, địa
phương nào, ngành nào chú trọng đến công tác thanh tra thì địa phương đó,
ngành đó thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước, ít có khiếu nại, tố cáo;
ngược lại nơi nào không chú trọng đúng mức đến công tác thanh tra, kiểm
tra thì nơi đó không thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của mình.
Thanh tra là công tác quan trọng, vì vậy Đảng và Nhà nước phải chú
trọng đến công tác xây dựng tổ chức và bố trí cán bộ làm công tác thanh tra,
nhằm đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Cần phải quán triệt sâu sắc
các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bố trí cán bộ và về tổ chức đối
với công tác thanh tra.
Hồ Chủ tịch khẳng định, tăng cường công tác tổ chức, cán bộ thanh
tra cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là chất lượng, là một yêu cầu cần
thiết để công tác thanh tra phát huy được vai trò của mình. Tại Hội nghị cán
bộ thanh tra toàn miền Bắc năm 1960, Hồ Chủ tịch huấn thị “Một số ban
thanh tra chưa được củng cố, cán bộ còn thiếu vì các cấp lãnh đạo địa
phương chưa nhận rõ công tác thanh tra là quan trọng, nên chưa chú ý tăng
cường cán bộ đúng mức, chưa giúp đỡ, lãnh đạo nó một cách chặt chẽ”
4
.
Củng cố tổ chức, đáp ứng đủ số lượng cán bộ làm công tác thanh tra là
một yêu cầu quan trọng, tuy nhiên điều quan trọng hơn là phải nâng cao chất
lượng đội ngũ cán bộ thanh tra. Lựa chọn, bố trí người làm công tác thanh
tra đáp ứng được các yêu cầu về phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm là yêu
cầu tiên quyết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra. Cần phải
thấm nhuần quan điểm của Hồ Chủ tịch về bố trí cán bộ làm công tác thanh
tra “Không thể gặp ai cũng phái đi kiểm tra. Người lãnh đạo phải tự mình
làm việc kiểm tra mới đủ kinh nghiệm và oai tín. Nhưng người lãnh đạo cần
phải có một nhóm cán bộ nhiều kinh nghiệm và giàu năng lực để giúp mình
4
Sđd, tr.16
đi kiểm tra”
5
.
Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vì thanh tra là công tác
quan trọng của cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước, do đó phải được tiến
hành thường xuyên. Công tác thanh tra nếu không được tiến hành thường
xuyên tất yếu sẽ dẫn tới bệnh quan liêu, mệnh lệnh và từ đó sẽ tiếp tục gây
ra những tác hại to lớn khác cho sự nghiệp cách mạng. Trên thực tế có
không ít lãnh đạo địa phương, đơn vị chưa coi trọng vai trò công tác thanh
tra, kiểm tra dẫn tới kỷ luật không được thi hành nghiêm túc, dân chủ không
được bảo đảm, khiếu kiện của nhân dân dai dẳng, phức tạp làm tốn rất
nhiều tiền của và công sức của các cơ quan Nhà nước để giải quyết.
Thông qua công tác thanh tra, kiểm tra mới biết chủ trương, nghị
quyết của Đảng, cơ chế, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống ra sao?
Có được thực hiện đầy đủ hay không? Cũng qua việc thường xuyên thanh
tra, kiểm tra mà các nhà lãnh đạo, quản lý có được những thông tin phản hồi
từ thực tế cuộc sống, đó là những dữ liệu quan trọng để đề ra những chủ
trương, chính sách sát hợp với đòi hỏi của thực tiễn.
Thanh tra thường xuyên là một yêu cầu không thể thiếu nhằm nâng cao
hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Muốn đảm bảo tính thường xuyên của
công tác thanh tra, yêu cầu cần thiết đặt ra là người lãnh đạo, quản lý phải
tạo điều kiện cho tổ chức thanh tra hoạt động theo đúng chức năng, nhiệm
vụ, quyền hạn. Hoạt động thanh tra phải được bảo đảm tính độc lập tương
đối, thanh tra phải tuân theo pháp luật, chỉ tuân theo pháp luật và không ai
được cản trở hoạt động thanh tra. Tính thường xuyên trong hoạt động thanh
tra do chính đặc điểm, tính chất của hoạt động chấp hành, điều hành trong
quản lý hành chính Nhà nước quyết định và có mối quan hệ chặt chẽ với yêu
cầu kịp thời của việc ra các quyết định lãnh đạo, quản lý. Thực tế đã chứng
minh trong nhiều tình huống, các biện pháp quản lý nếu được áp dụng kịp
thời thì sẽ giải quyết được những vấn đề, nhưng cũng với biện pháp đó, nếu
chậm được áp dụng thì sẽ không giải quyết được tình huống, thậm chí còn
5
Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tập 5, tr.521.
phản tác dụng. Đích thân Hồ Chủ tịch, sau khi nghe báo cáo của cán bộ
thanh tra, đã có thư xin lỗi gửi đồng bào liên khu IV về việc cán bộ ở một
vài nơi làm sai Chỉ thị của Chính phủ và đường lối của Đoàn thể trong quan
hệ với người dân. Đó là một minh chứng sinh động cho việc người lãnh đạo
kịp thời xử lý những vấn đề do thanh tra đề xuất, kiến nghị.
b) “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới” đây là quan
điểm có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn rất sâu sắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ
rõ vị trí và vai trò đặc biệt của thanh tra trong hoạt động của nhà nước và đời
sống xã hội. Người đã ví thanh tra quan trọng như tai mắt của con người -
như bộ phận cấu thành cơ thể con người, là phương tiện cực kỳ trọng yếu
giúp cho con người nhận thức và phát triển trí tuệ. Điều đó có nghĩa là, cũng
giống như tai mắt của cơ thể con người, thanh tra được Chủ tịch Hồ Chí
Minh xem như là một bộ phận cấu thành hữu cơ của quản lý nhà nước, là
phương tiện nhận thức của quá trình quản lý nhà nước. Giữa chúng không có
khoảng cách. Bởi quản lý nhà nước, quản lý xã hội mà không có thanh tra,
kiểm tra xem như không có quản lý. Nếu tách rời thanh tra, kiểm tra khỏi
quản lý nhà nước, quản lý xã hội thì khác nào tách rời cái tai, cái mắt khỏi
cơ thể con người; tách rời phương tiện nhận thức và phát triển trí tuệ của con
người ra khỏi con người. Cũng với tư tưởng đề cao vai trò của thanh tra
trong quản lý nhà nước, ba năm sau, tại Hội nghị cán bộ thanh tra toàn quốc
(05/3/1960) Chủ tịch Hồ Chí Minh lại nhấn mạnh: “có thể nói, cán bộ thanh
tra là tai mắt của Đảng và Chính phủ, tai có sáng suốt thì người mới sáng
suốt”
6
. Lần này, Người chỉ ra một cách cụ thể rằng Đảng và Chính phủ là
những thực thể lãnh đạo và quản lý đất nước không được tách rời lãnh đạo,
quản lý với kiểm tra, thanh tra. Đảng và Chính phủ phải phát huy vai trò của
kiểm tra, thanh tra, phải gắn bó với nó trong quá trình lãnh đạo, quản lý.
Phải xem thanh tra, kiểm tra là một khâu quan trọng không thể thiếu được
trong lãnh đạo, quản lý và điều hành của những người đứng đầu các cơ quan
Đảng và nhà nước. Bởi qua kiểm tra, thanh tra giúp cho người lãnh đạo,
quản lý cấp trên thấy được những yếu kém, thiếu sót, những điểm chưa phù
6
Huấn thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị cán bộ thanh tra ngày 05/3/1960.
hợp, thiếu đồng bộ của đường lối chính sách, của hệ thống pháp luật, đánh
giá được năng lực, trách nhiệm điều hành và quản lý của người lãnh đạo,
quản lý cấp dưới, đánh giá một cách đầy đủ, đúng đắn nơi nào, cá nhân nào
làm tốt hoặc làm chưa tốt để biểu dương, uốn nắm kịp thời. Đúng là, khi ví
“Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới” Chủ tịch Hồ Chí
Minh chỉ ra một cách sâu sắc rằng, thanh tra không chỉ có vai trò giúp cho
người lãnh đạo, quản lý xem xét đường lối chủ trương, chính sách và pháp
luật của Đảng và nhà nước đề ra có được thực hiện hay không, được thực
hiện như thế nào và đến đâu; mà còn có vai trò giúp xem xét lại chính chủ
trương, chính sách và pháp luật của mình đề ra đúng hay không đúng. Như
vậy, đối với người lãnh đạo và quản lý thì thanh tra đúng là phương tiện
nhằm nhận thức và phát triển tư duy, kiểm tra lại chính mình, để chủ động
điều chỉnh lại chủ trương, chính sách và pháp luật cho phù hợp với quá trình
quản lý nhà nước. Làm được điều đó, thanh tra chính là “tai mắt của trên”.
Cùng với vai trò là “tai mắt của trên”, thanh tra còn là “bạn của dưới”.
Điều đó có nghĩa là đối với những người là lãnh đạo quản lý cấp dưới thì
thanh tra chính là người bạn giúp mình nhìn thấy, biết được, phát hiện và chỉ
cho mình thấy được những việc mình làm đúng, làm tốt để tiếp tục phát huy,
những việc làm sai, làm không đầy đủ, làm thiếu trách nhiệm để khắc phục
sửa chữa nâng cao năng lực và trách nhiệm của mình. Như vậy, thanh tra
chính là người bạn, người giúp đỡ mình trong quá trình thực thi nhiệm vụ
quản lý nhà nước. Vậy mà không ít người nhận thức không đầy đủ, chẳng
những không coi trọng thanh tra mà còn sợ hãi thanh tra, tìm cách lảng tránh
thanh tra. Đúng như Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã có lần đến thăm và
nói chuyện với Hội nghị thanh tra (24/3/1972) rằng: “Vị trí và tầm quan
trọng, tác dụng của công tác thanh tra là ở chỗ nó phải phát hiện cho mình
những cái mà mình cần biết, nó thường xuyên là tai mắt của mình, nó biết
nhìn, biết thấy, biết phát hiện và biết chỉ cho mình những cái mà mình cần
biết. Cho nên hôm nay tôi nói với các đồng chí điểm này để các đồng chí
chú ý. Các đồng chí không coi trọng thanh tra tức là tước một cái vũ khí cần
thiết của người lãnh đạo, không tài gì mình thấy hết đâu”.
Thanh tra chỉ có thể đảm đương được vai trò là “là tai mắt của trên, là
người bạn của dưới” khi “cán bộ thanh tra như cái gương cho người ta soi
mặt, gương mờ thì soi không được”. Để trở thành “cái gương soi”, Bác đã
căn dặn: “cán bộ thanh tra cố gắng học tập, học cái hay, tránh cái dở, trau
dồi đạo đức cách mạng, nâng cao trình độ lý luận, trình độ nghiệp vụ và
trình độ chuyên môn để làm việc cho tốt thì đó mới là tiền đồ vẻ vang, là
xứng đáng với sự tín nhiệm của Đảng và Chính phủ”
7
.
Tóm lại, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, công tác thanh tra phục vụ
thiết thực cho sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với đời
sống xã hội, do vậy công tác thanh tra có vai trò rất quan trọng và có tính
chất thường xuyên của cơ quan lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đây là một
trong những nội dung cơ bản trong tư tưởng của Người về công tác thanh tra
và những nội dung này phải được quán triệt đầy đủ trong quá trình xây dựng
hệ thống các cơ quan Thanh tra Nhà nước trong điều kiện phát triển đất nước
hiện nay.
Công tác thanh tra có một vị trí, vai trò rất quan trọng. Nó là chức
năng thiết yếu của quản lý, là công cụ phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, sự
quản lý của Nhà nước. Thanh tra luôn luôn gắn liền với quản lý, là một nội
dung của quản lý. Thanh tra còn là một phương thức phát huy dân chủ, tăng
cường pháp chế, phát hiện và xử lý những biểu hiện quan liêu, tham ô, lãng
phí và những hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động quản lý. Xuất phát
từ tính chất, vị trí và vai trò của công tác thanh tra nên đòi hỏi sự quan tâm,
giúp đỡ, sự trực tiếp chỉ đạo, lãnh đạo của cấp uỷ và chính quyền các cấp.
Đây là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu lực, hiệu quả công tác
thanh tra.
2. Học tập, vận dụng các quan điểm của Hồ Chí Minh về công tác
thanh tra
7
Huấn thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị thanh tra miền Bắc ngày 05/3/1960.
Trước hết chúng ta cần quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò và
vị trí của công tác thanh tra trong việc xây dựng Nhà nước của dân, do dân
và vì dân của Hồ Chủ tịch. Với mục tiêu xây dựng một nhà nước dân chủ
“tất cả quyền bình thuộc về nhân dân” (Điều 1 Hiến pháp năm 1946) Chủ
tịch Hồ Chí Minh cho rằng Chính phủ phải là công bộc của dân. Các công
việc của Chính phủ phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do
hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải
đặt lợi ích dân lên trên hết thảy. Việc gì có lợi cho dân thì làm. Việc gì có
hại cho dân thì phải tránh. Và để có một Chính phủ như vậy thì luôn phải có
sự kiểm soát và giám sát. Nhiệm vụ của Ban Thanh tra đặc biệt do Sắc lệnh
64/SL Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành chính là để nhằm kiểm soát bộ
máy và các cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước. Hoạt động thanh tra
chính là một cơ chế để bảo đảm sự hoạt động của bộ máy đó thực sự có hiệu
quả. Vậy thì theo quan điểm của Hồ Chủ tịch thì chính là công tác thanh tra
phải hướng vào phục vụ cho sự vận hành của bộ máy nhà nước qua câu nói
nổi tiếng của Người: “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới”.
Câu nói đó thể hiện tầm tư tưởng và quan điểm của Hồ Chủ tịch về công tác
thanh tra, không những Người khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của
công tác thanh tra mà còn thể hiện bản chất của hoạt động thanh tra là giải
quyết mối quan hệ “trên dưới” làm cho bộ mày nhà nước ngày càng trong
sạch vững mạnh, hoạt động có hiệu quả thể hiện đúng bản chất nhà nước
Việt nam là nhà nước của dân, do dân và vì dân. Ở đây Bác không nói đến
quan hệ giữa nhà nước và nhân dân hay với xã hội nói chung vì với Bác dân
không bao giờ là "dưới", Người luôn răn dạy: cán bộ là công bộc của dân.
Nói đến thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới là Bác muốn nói
đến quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới trong bộ máy chính quyền, thanh tra
giúp cho trên hiểu rõ bản thân chủ trương chính sách của mình đúng hay
không đúng còn điều chỉnh, trên “biết được địa phương nào làm tốt, làm
vừa, làm xấu, có làm hay không làm, trên không biết, địa phương tự mình
cũng không biết; trên không thấu dưới, dưới không thấu trên. Vì vậy cán bộ
thanh tra giúp trên hiểu biết tình hình địa phương và cấp dưới, đồng thời
cũng giúp cho cấp địa phương kịp thời sửa chữa uốn nắn nếu làm sai, hoặc
làm chậm”. Có thể nói, thanh tra, kiểm tra - theo quan điểm của Đảng và
Chủ tịch Hồ Chí Minh, như một chiếc cầu nối giữa lãnh đạo cơ quan cấp
trên và cơ quan cấp dưới, giữa cơ quan ban hành chính sách và cơ quan thực
hiện chính sách, giữa trung ương và địa phương, giữa người lãnh đạo, chỉ
đạo và người thực hiện.
Điều đó khẳng định hoạt động thanh tra không có mục đích tự thân
mà là để phục vụ cho công tác quản lý điều hành của nhà nước ngày càng
có hiệu quả, hiệu lực, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn. Chính vì vậy
công tác thanh tra phải hướng vào việc đánh giá các cơ chế chính và việc
thực hiện các cơ chế chính sách đó trong thực tiễn cuộc sống. Trong cơ chế
pháp luật liên quan đến nhiệm vụ quyền hạn của thanh tra cũng như trong
thực tiễn tiến hành các cuộc thanh tra thì đây phải được coi là ưu tiên hàng
đầu. điều này càng trở nên cực kỳ quan trọng khi chúng ta đang trong quá
trình đổi mới toàn diện đất nước, trọng tâm là đổi mới cơ chế quản lý kinh
tế, sự đánh giá cơ chế chính sách qua các kiến nghị của thanh tra là vô cùng
cần thiết. Chúng ta đang sống trong một thời kỳ phát triển hết sức sôi động
từ bản thân quá trình phát triển nền kinh tế thị trường với sức tăng trưởng
đáng kể do mọi tiềm năng được phát huy. Thêm vào đó là sự hội nhập của
Việt nam vào đời sống kinh tế - chính trị của thế giới. Trong bối cảnh đó,
các tiêu chí đánh giá luôn có sự biến động. Bản thân các văn bản pháp luật
cũng được thay đổi thường xuyên nhưng nhiều khi vẫn không phản ánh hết
được thực tiễn cuộc sống, các quan hệ xã hội mới phát sinh. Chính vì vậy
ngành thanh tra và cụ thể là những người đi thanh tra phải có quan điểm
đúng và nhìn nhận các vấn đề với nhãn quan biện chứng, trong sự vận động
và phát triển của sự vật, hiện tượng để đánh giá chính xác các vấn đề mà
mình thanh tra. Từ đó đưa ra các kiến nghị xác đáng để xử lý bản thân
những vấn đề đó, đồng thời đưa ra các giải pháp hoặc dự kiến cho tương
lai. Thanh tra lấy pháp luật làm chuẩn mực nhưng hơn thế nữa phải thấy
được mục đích tối thượng trong quản lý nhà nước là hiệu quả quản lý, tính
phục vụ nhân dân để xem xét đánh giá đúng sai, công và tội… Một việc
làm nào đó mà chưa đúng với quy định của pháp luật nhưng lại có lợi cho
nước, cho dân thì chính quy định đó cần phải được thanh tra kiến nghị sửa
đổi. Như vậy thanh tra ngoài việc xem xét việc làm của đối tượng thanh tra
còn phải xem xét chính chủ trương, chính sách có đúng không có phù hợp
với thực tiễn hay không. Đây cũng là vấn đề rất phức tạp đòi hỏi người làm
công tác thanh tra phải thật sự có năng lực, có thể chỉ ra nguyên nhân của
các sai lầm khuyết điểm của đối tượng thanh tra để giúp họ khắc phục, sửa
chữa “thanh tra không phải chỉ đi xem địa phương thực hiện chỉ thị nghị
quyết thế nào. Nếu họ làm sai hay gặp khó khăn, còn giúp đỡ họ làm cho
đúng với nghị quyết, chỉ thị của trên đưa xuống”. Làm được như vậy thanh
tra mới thực sự là “người bạn của dưới”.
Hiện nay không ít cán bộ trong và ngoài ngành thanh tra cho rằng
quyền lực thanh tra ngày càng bị hạn chế; công tác thanh tra không được
coi trọng vì thanh tra chủ yếu là “kiến nghị”, không có quyền xử lý mạnh
mẽ như trước kia. Hiểu như vậy là chưa đầy đủ và chưa thấy hết được ý
nghĩa quan trọng và vai trò to lớn của thanh tra trong việc đóng góp vào
quá trình hoàn thiện cơ chế chính sách thông qua việc thực hiện quyền kiến
nghị. Vấn đề ở chỗ quyền kiến nghị đó được thực hiện như thế nào và cơ
chế nào để quyền kiến nghị đó được xem xét một cách nghiêm túc. Điều
này cần xuất phát từ cả hai phía:
Một là: Cơ quan thanh tra cần phải có những kiến nghị thật xác đáng
(kể cả kiến nghị về sửa đổi cơ chế chính sách và kiến nghị về xử lý qua
thanh tra), có căn cứ pháp luật và phù hợp với thực tiễn cuộc sống.
Hai là: Cần xây dựng cơ chế để phát huy hiệu quả, hiệu lực các kiến
nghị của thanh tra. Trong đó cần quy định trách nhiệm của các cơ quan nhà
nước trong việc xem xét và xử lý một cách nghiêm túc những vấn đề mà
thanh tra kiến nghị và có cơ chế để thực hiện vấn đề này một cách hiệu quả.
Chỉ có như vậy thanh tra mới phát huy được vai trò của mình, mới
thực sự là “tai mắt của trên, là người bạn của dưới” như quan điểm của Hồ

Xem chi tiết: Tầm quan trọng và vai trò của công tác thanh tra trong tư tưởng hồ chí minh