LINK DOWNLOAD MIỄN PHÍ TÀI LIỆU "Biết người philippe girardet ": http://123doc.vn/document/549082-biet-nguoi-philippe-girardet.htm
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Riêng chúng tôi, cũng nhờ may mắn có dịp đọc qua quyển “La Personnalité Humaine” của F.
Achille và M. Boll mà thấy thích thú nghiên cứu về tâm lý học và cũng đặng hiểu nó một cách rõ
ràng hơn. Chúng tôi cũng đã thử áp dụng tâm lý học một cách ích lợi trong nhiều ngành mà chúng tôi
đã có dịp trình bày với độc giả hai quyển “Nghề Bán Hàng” và “Tâm Lý Ái Tình”. Cũng từ lâu rồi,
chúng tôi có ý định giới thiệu lý thuyết của hai giáo sƣ ấy với độc giả trong nƣớc nhƣng chƣa biết
phải trình bày thế nào cho dễ hiểu vì nếu dịch thẳng quyển “La Personnalité Humaine” của F.
Achille và M. Boll ra Việt văn thì chắc không bổ ích bao nhiêu vì hai nhà tâm lý học này trình bày
thuyết của họ theo lối các nhà bác học nghĩa là đứng trên tầm hiểu biết của họ mà giải thích, bất chấp
trình độ hiểu biết của phần đông độc giả, thì học chăng chỉ có ích cho một số hiếm ngƣời đã từng gần
gũi với nhiều loại sách tâm lý. Tình cờ chúng tôi có dịp đọc quyển “La Connaissance Des Hommes”
của Philippe Girardet trong đó tác giả cũng có ý định nhƣ chúng tôi là thử giải thích thuyết ấy cho đa
số ngƣời đọc có thể hiểu, lẽ dĩ nhiên là cho độc giả Pháp, và thử áp dụng thuyết ấy vào đời sống thực
tiễn.
Ông Philippe Girardet đã viết một quyển sách chúng tôi định viết. Không phải mất thì giờ để làm lại
công việc đã có ngƣời khác làm và làm rất hay, chúng tôi thấy chỉ việc xin phép tác giả cho dịch sách
ấy ra Việt văn là có thể thực hiện ý định của mình. Tác giả đã vui lòng cho phép và hôm nay quý độc
giả có dịp đọc quyển “Biết Ngƣời”, tâm lý học áp dụng vào đời sống thực tiễn, sớm hơn chúng tôi đã
tiên liệu.
Sở dĩ chúng tôi dịch quyển “Biết Ngƣời” vì muốn giới thiệu với độc giả một khoa học rất hữu ích:
Tâm lý học, mà nhất là vì đó là một quyển sách phổ thông kho học đã đặng viết bằng một lối văn hết
sức giản dị, dễ hiểu. Đó là một thí nghiệm chứng tỏ ngƣời ta có thể giảng giải những khoa học khúc
chiết bằng một lối văn thông thƣờng cho mọi ngƣời có thể đọc và hiểu. Tác giả có nói rõ ý định của
mình ở chƣơng đầu sau đây. Riêng về phần tác giả, chúng tôi nhận thấy ông đã đạt mục đích một
cách rực rỡ. Những ai từng có dịp đọc qua quyển “La Personnalité Humaine” của F. Achille và M.
Boll và quyển“La Connaissance Des Hommes” của Philippe Girardet ắt cũng phải đồng ý với chúng
tôi rằng chính ông sau này đã giúp chúng ta hiểu rõ lý thuyết của Delmas và M. Boll còn hơn hai
ngƣời cha đẻ ra thuyết ấy.
Nhƣng về phần dịch giả, chúng tôi có đạt đƣợc mục đích ấy chăng? Điều đó cũng còn tùy sự rộng
lƣợng của độc giả. Khoa tâm lý học đối với chúng ta còn mới quá, sách về tâm lý chƣa có bao nhiêu,
chúng ta lại thiếu cả những danh từ về tâm lý học. Vì thế trong sách này mỗi khi phải dùng đến một
danh từ hơi chuyên môn hoặc chƣa đƣợc thống nhất chúng tôi có chua thêm tiếng Pháp để độc giả có
dịp đối chiếu và ở phần sau sách chúng tôi có làm một tự vựng giải thích các danh từ ấy.
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Tin rằng một khi đã hiểu qua những khó khăn ấy, quý độc giả chẳng những sẽ không “quá nghiêm
khắc” đối với chúng tôi mà còn sẵn lòng chỉ bảo cho những khuyết điểm và chúng tôi xin có lời
thành thật cảm ơn trƣớc.
Dịch giả cẩn chí
Tháng 5/1956
Philippe Girardet
Biết Ngƣời
Dịch giả: Phạm Cao Tùng
Phần I - Chương 1
CÁ TÍNH CỦA CON NGƢỜI
NHỮNG LỢI ÍCH CỦA TÂM LÝ HỌC
Một điều hơi lạ, trong việc đào luyện con ngƣời, ngƣời ta không mấy quan tâm đến môn tâm lý học.
Trong chƣơng trình học vấn, ngƣời ta không đếm xỉa đến nó hoặc chỉ dạy phớt qua. Có lẽ ngƣời ta
nghĩ rằng những lớp triết học mà một số ít sinh viên ban trung học có dịp theo đuổi, là những hành lý
đầy đủ để họ xông pha trên trƣờng đời. Ngoài ra ngƣời ta phó thác họ cho đời chỉ dạy.
Theo ý kiến một vài nhà giáo dục, ch úng ta nhồi nhét vào trí óc của trẻ em quá nhiều tri thức. Chúng
ta muốn nhào nặn khối óc của chúng trở thành một bộ bách khoa toàn thƣ “sống”, nhƣng chúng ta
quên dạy chúng cái khoa học cốt yếu, quên trao cho chúng cái chìa khóa có thể mở các cánh cửa: tâm
lý học.
Ngoại trừ bị giam hãm suốt đời trong một phòng thí nghiệm hoặc trong một xƣởng máy, chúng ta
luôn luôn cần nhờ đến ngƣời khác để áp dụng những điều hiểu biết của mình hoặc đối phó với sự thờ
ơ, ghét vơ của họ.
Nên chúng ta dốt đặc về tâm lý học, nếu chúng ta không hiểu về những định luật bất dịch chi phối
những thị dục của con ngƣời, nếu chúng ta không đặng dẫn dắt bởi những chân lý đã từng thí
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
nghiệm, thì với hiểu biết của chúng ta rất có thể đƣa chúng ta tới thất bại. Chúng ta có thể nói không
sợ lầm rằng: sự hiểu biết của mọi ngƣời có đắc dụng chăng là tùy thuộc sự thấu đáo về tâm lý của họ.
Kiến nghiệm và khoa học:
Đành rằng, kinh nghiệm của sự đời cũng có thể giúp chúng ta nhận xét để hiểu biết ngƣời. Thƣờng
gần gũi với ngƣời đồng loại, chúng ta có thể phán đoán về họ, nếu chúng ta có chút ít khả năng về
việc đánh giá con ngƣời.
Nhƣng chúng ta đừng lầm lộn việc áp dụng thực tiễn một khoa học với khảo cứu những nguyên tắc
của nó. Cái kinh nghiệm chúng ta thâu rút khi chung đụng với đời có thể hợp thành một phƣơng
pháp kinh nghiệm. (Phương pháp kinh nghiệm là phương pháp chỉ được căn cứ vào những kinh
nghiệm, không chịu tìm hiểu nguyên do, khác với phương pháp thực nghiệm căn cứ trên những thí
nghiệm khoa học. Thí dụ Đông y dựa vào phương pháp kinh nghiệm và Tây y sau khi trải qua giai
đoạn kinh nghiệm, đã tiến đến giai đoạn thực nghiệm). Dù không có ý khinh rẻ phƣơng pháp kinh
nghiệm, chúng ta cũng phải nhận thấy nó có lắm bất tiện. Muốn dùng đặng nó chúng ta phải trả một
giá khá đắt: phải trải qua những lỗi lầm, đau thƣơng, phải mất bao nhiêu thời giờ, bao nhiêu cố gắng.
Đó là chƣa kể muốn áp dụng đặng những kinh nghiệm ấy chúng ta phải có đôi chút khả năng thiên
nhiên; trái lại, phƣơng pháp thực nghiệm căn cứ trên những nền tảng khoa học có thể giúp ích cho
một số đông ngƣời có những khả năng tầm thƣờng.
Ở ngoài đời, chúng ta đã từng thấy có ngƣời văn hóa rất kém (mà chúng tôi đã đặt cho họ cái tên hơi
bất công là “những ngƣời sơ đẳng”) đã chiếm đặng những địa vị khả quan trong xã hội. Có nên vì đó
mà kết luận rằng văn hóa không cần thiết để thành công?
Có lắm tay ngang thiếu học chuyên môn những cũng cạy cục rất tài để có thể ráp nỗi một bộ máy vô
tuyến truyền thanh rắc rối. Tuy không biết qua về lý thuyết nhƣng nhờ có mó tay vào thực hành nên
họ cũng có thể bàn về “tần số”, về “cuộn xen”, về “máy phát sóng”… một cách khá rành rẽ. Có phải
vì thế mà chúng ta nên cho rằng muốn học về vô tuyến điện không cần phải học qua phần lý thuyết?
Chắc chắn là không ai sẽ nghĩ nhƣ thế, vì ai ai cũng thấy rõ, một tay ngang thiếu cơ sở khoa học mà
ráp nổi bộ máy truyền thanh ấy, ắt đã mất bao nhiêu thì giờ, bao nhiêu dọ dẫm và bao nhiêu nhẫn nại
mới có thể đạt đến đích, đó là chƣa kể hắn phải có nhiều tài quan sát. Một kỹ sƣ điện học, trái lại chỉ
cần vài giờ suy nghĩ là có thể ráp xong máy ấy nhờ áp dụng những hiểu biết về lý thuyết mà ông ta
đã thu thập đƣợc khi học ở trƣờng.
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Biết người:
Bí quyết của thành công, trong đời sống cũng nhƣ doanh nghiệp gồm hai chữ “Biết Ngƣời”. Ở đây
chúng ta không nên hiểu hai chữ “thành công” với cái nghĩa hẹp hòi là thâu đoạt đƣợc nhiều tiền của,
nhiều danh vọng, mà nên hiểu rộng là sự tiến bộ về tri thức cũng nhƣ về vật chất, là sự hoàn thành
một cách hợp lý cái nhiệm vụ mà đời sống đã vạch cho mình.
Một ngƣời bán hàng, một thƣơng gia dù sẵn có nhiều khả năng thể chất hoạt động tâm thần cũng
chƣa ắt đã dễ thành công nếu họ thiếu đức mẫn tiệp, thiếu hiểu biết về tâm lý học để có thể gợi sự
thèm thuồng của khách hàng.
Một kỹ sƣ khôi nguyên ở trƣờng bách khoa xuất thân rất có thể thất bại trong những công trình của
mình, nếu họ không biết gì về cá tính của những nhân viên làm việc dƣới tay họ.
Một doanh nghiệp có thể suy sụp dù rằng đƣợc điều khiển bởi một viên giám đốc có tài, nếu ông ta
lầm lỗi trong việc tuyển chọn những nhân viên cần thiết giúp ông ta làm tròn nhiệm vụ.
Một tay cuộc chê đi chào mời khách hàng bảo hiểm nhân mạng, dù rằng có biết rõ sự ích lợi về mặt
xã hội của việc bảo hiểm, cũng chƣa ắt đã có thể khuyến dụ khách hàng ký hợp đồng nếu hắn không
biết cách trình bày những lý lẽ một cách khéo léo để cho khách hàng gật đầu.
Một ngƣời có thể có tài viết văn, nhƣng làm báo lại rất dở nếu họ không hiểu tâm lý quần chúng.
Một họa sĩ dù có sẵn thiên tƣ cũng cần thấu đáo cá tính của ngƣời mẫu mới mong đạt đƣợc sắc diện
của ngƣời ấy nổi. Một nghị sĩ phải thấu hiểu cử tri của mình. Một trạng sƣ: những thân chủ của
mình. Một y sĩ: những bệnh nhân của mình. Một sĩ quan: những quân sĩ của mình. Một vị thuyền
trƣởng: đoàn thủy thủ của mình. Chỉ có nhân viên thu thuế là… không cần hiểu những tên dân đen.
Trong đời sống thực tiễn, những cuộc xào xáo trong gia đình, những xích mích giữa bạn bè, những
bất mãn do ngƣời giúp việc bất tín gây ra, những thất vọng về đƣờng tình duyên thƣờng có nguyên
do bởi sự dốt nát về tâm lý học.
Nhƣ chúng ta đã thấy, bất luận trong ngành sinh hoạt nào, chúng ta cũng cần biết rõ cá tính của
những ngƣời mà chúng ta có liên lạc gần hay xa.
Nghiên cứu về tâm lý học chẳng những giúp ích chúng ta rất nhiều trong phạm vi chức nghiệp, ngoài
ra nó còn giúp chúng ta thâu đoạt nhiều kết quả thiết thực trên đƣờng giao thiệp.
Ngày nay, tâm lý học là một khoa học có thể truyền dạy cũng nhƣ bao nhiêu khoa học khác. Với một
bộ óc thông minh trung bình ngƣời ta cũng có thể học và hiểu nó. Nó cũng không bắt buộc ngƣời học
phải có số vốn về triết học. Nó căn cứ trên những yếu chỉ và những nguyên tắc có lẽ còn giản dị hơn
môn hình học hoặc vật lý học. Ngƣời đã có một cơ sở tâm lý học sẽ dễ mà rút tỉa những cái hay trong
mớ kinh nghiệm mà đời sống sẽ đƣa đến cho họ sau này. Họ sẽ dễ thông cảm, mau hiểu ngƣời đồng
loại hơn cũng nhƣ viên kỹ sƣ điện học dễ mò ra những bí quyết của vô tuyến điện hơn một tay ngang
chỉ dựa vào mớ kinh nghiệm.
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Lối văn “triết học”:
Nói cho đúng, việc đọc sách khảo cứu về tâm lý học thƣờng dễ làm cho ngƣời dù hiếu học đến đâu
cũng đâm ra chán nản. Nản vì “lối văn triết học” mà phần nhiều tác giả sách này quen dùng, lối văn
mà A. Abalat đã chỉ trích gắt gao trong mấy tác phẩm bàn về nghệ thuật viết văn. Kể ra “lối văn triết
học” này có thể so sánh với “lối văn sở cẩm” mà André Thérive đã từng chế giễu. Và có khi nó còn
tệ hơn, vì trong lối văn sau này, những danh từ dùng sai nghĩa song ngƣời ta còn có thể đoán đƣợc
chứ đọc “lối văn triết học” thì chẳng khác gì đọc sấm ký, bởi tác giả thƣờng khéo che đậy một cái
trống không to tƣớng dƣới một lớp danh từ khúc mắc có vẻ khoa học.
Đành rằng văn của Bergson (Nhà triết học Ly Lạp) cũng tối mò song ít ra chúng ta còn thƣởng thức
đặng cách bố trí chặt chẽ những ức thuyết rất tân kỳ của ông. Dù vậy, tôi cũng mạn phép trách ông
điều này là ông đã không biết làm cho một ngƣời chỉ có óc thông minh trung bình hiểu đặng tƣ tƣởng
ông. Muốn hiểu ông, phải đọc qua những sách diễn giải tƣ tƣởng ông.
Tôi vốn nghi kỵ những lối văn chuyên môn dành riêng cho từng khoa học. Vì ngƣời ta rất dễ lạm
dụng nó để lòe đời và nhƣ vậy ngƣời ta chỉ cần học qua một mớ thuật ngữ là có thể bàn đến nhiều
vấn đề vô lý dƣới cái vẻ sành sỏi.
Anatole France nói rất đúng: “Sự dốt nát sở dĩ có là do trong ngôn ngữ chúng ta còn lắm danh từ
nghĩa không đƣợc đích xác”.
Trong quyển “Luận Về Trí Năng Con ngƣời” nhà đại tƣ tƣởng Locke đã nói: “Muốn cho ngƣời ta
thâu nhận những chủ nghĩa phi lý hoặc kỳ hoặc, không có cách gì hay bằng bao phủ những lý thuyết
ấy dƣới một lớp danh từ tối nghĩa, mù mờ hoặc không định rõ nghĩa”.
Tôi tin rằng ngƣời ta có thể bàn giải nhiều vấn đề mắc mỏ bằng một lối văn thông thƣờng, với những
danh từ thông dụng, chỉ dùng đến những thuật ngữ khi chúng ta không tìm thấy trong ngôn ngữ
thông thƣờng một danh từ tƣơng đƣơng và nếu phải dùng đến một danh từ chuyên khoa ít ra chúng ta
phải định nghĩa nó cho rành mạch.
Đó cũng là quy tắc mà chúng tôi cố gắng theo khi soạn ra sách này. Chúng tôi đƣợc sung sƣớng nếu
tất cả bạn đọc đều có thể hiểu chúng tôi, dù là ngƣời chỉ có sức học cơ sở sơ học.
Có cần gì phải nói không phải một khi gấp quyển sách này lại mà quý bạn đọc đã trở thành một nhà
tâm lý sành sỏi.
Việc dọ dẫm, khảo xét cá tính con ngƣời là một công việc tế nhị vì mỗi con ngƣời là mỗi trƣờng hợp
riêng biệt.
Nhƣng muốn giải đáp bài toán, ít ra cần phải biết những định lý căn bản. Đây chỉ là một mớ tài liệu
về khoa học của tâm hồn mà chúng tôi ƣớc mong rằng nó sẽ giúp cho những ai muốn tìm hiểu bài
giải về cá tính con ngƣời.
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Philippe Girardet
Biết Ngƣời
Dịch giả: Phạm Cao Tùng
Phần I - Chương 2
CÁ TÍNH CỦA CON NGƢỜI
NHỮNG PHƢƠNG PHÁP CỦA TÂM LÝ HỌC
Đi xem một cuộc triển lãm hội hoạ, chúng ta nhận thấy các bức tranh trƣng bày chẳng những khác
nhau về đề tài, về khuôn khổ mà còn khác nhau rất nhiều về sắc độ. Bức thì màu sắc rực rỡ, bức lờ
mờ, hoặc lộng lẫy, hoặc vui hoặc buồn. Có bức thì đơn sắc, có bức lại gồm có nhiều màu sắc đối
chọi nhau một cách ngộ nghĩnh, có bức hình dáng chẳng khác gì một tấm thảm.
Tuy thế, tất cả những bức tranh ấy đều đặng tạo nên với một ít màu chính, lúc nào cũng thế.
Cá tính của con ngƣời cũng giống nhƣ các bức tranh nói trên. Tuy nó hiện ra dƣới bao nhiêu sắc thái
nhƣng tựu trung nó cũng chỉ đặng tạo nên bởi một ít bẩm màu căn bản. Chính sự phối hợp vô cùng
phức tạp của những bẩm chất này đã làm cho có sự khác nhau giữa loài ngƣời, làm thành bao nhiêu
hạng ngƣời.
Tâm lý học nhằm hai mục tiêu: Tìm xem đâu là những bẩm chất cốt yếu của con ngƣời và sau khi đã
định rõ giá trị mỗi bẩm chất ở một ngƣời, sẽ tiên đoán thái độ, lối xử sự của ngƣời ấy.
Hai cá tính của con người:
Từ lâu rồi ngƣời ta đã ngờ ngợ rằng những yếu tố cấu thành cá tính con ngƣời có thể phân làm hai
loại. Ngƣời ta nhận thấy một cách mơ hồ rằng trong thâm tâm của mỗi ngƣời đều có một cái gì vững
vàng, suốt đời không thay đổi và bao phủ trên cái cái phần ấy, nhƣ một cái mặt nạ, còn có một cá
tính khác, uyển chuyển hơn, biến hóa hơn, lại chịu ảnh hƣởng của những biến cố bên ngoài.
Một trong những thắng lợi của tâm lý học hiện giờ là đã chỉ định một cách rõ rệt rằng trong mỗi
ngƣời đều có hai cá tính.
Lúc chào đời chúng ta mang sẵn trong ngƣời cái cá tính thiên nhiên. Những yếu tố của nó làm nòng
cốt cho cái khí chất và cái trí tuệ của chúng ta. Cái cá tính thứ nhì đƣợc gọi là cá tính tập thành bởi
nó đƣợc kết thành do những hiện tƣợng bên ngoài, do tất cả những biến cố của đời sống.
Đôi khi các nhà khoa học cũng gọi nó là “bản ngã căn bản”, “bản ngã ngoại diện”. Nhƣng chúng ta
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
xin miễn dùng những tiếng “lóng” ấy và chỉ có thể nói một cách giản dị là mỗi ngƣời khi sinh ra đời
đều có nhận đƣợc một số dụng cụ hoặc tốt hoặc xấu, đó là cá tính thiên nhiên. Dƣới ảnh hƣởng của
những hiện tƣợng đời sống, họ sẽ dùng những công cụ ấy để xây dựng cá tính tập thành.
Bây giờ chúng ta hãy xem xét cái cá tính thiên nhiên ấy làm bằng những gì? Lúc sinh ra đời, chúng
ta đã nhận đƣợc những dụng cụ gì? Những bẩm chất nào là những bẩm chất căn bản? Bao nhiêu câu
hỏi mà bấy lâu nay ngƣời ta không tìm ra lời giải.
Tuy thế, từ lúc nào cũng nhƣ lúc nào, con ngƣời luôn luôn muốn tìm hiểu lý do những hành động của
mình. Họ tự dò la, khảo sát, tự thú. Họ đã ghi chép kết quả của những cuộc khảo sát này trong bao
nhiêu sách vở: tiểu thuyết, ký sự, khái luận, khảo cứu và thu thập rất nhiều tài liệu song chẳng đi đến
một kết quả khả quan nào. Không thể xếp thành loại mớ tài liệu ấy, cũng không thể rút ra những quy
tắc tổng quát. Ngay việc đặt để và định nghĩa các danh từ, những tác giả cũng chƣa đồng ý thay.
Việc dùng “phƣơng pháp nội quan” để tìm hiểu tâm lý con ngƣời đã thất bại.
Vì sao? Bởi khi ngƣời ta chỉ trông qua một bức tranh thì không tài nào có thể phân định những màu
căn bản mà họa sĩ đã dùng để vẽ bức tranh ấy. Hẳn thí dụ rằng loài ngƣời chƣa biết thuật hội họa. Có
thể nào qua một bức tranh chúng ta phân tách nổi trong bức tranh ấy có bao nhiêu chất màu xanh, và
cách phân phối màu xanh ấy ra sao? Chúng ta có biết màu xanh là màu căn bản chăng? Chắc là
không, cho đến khi chúng ta tìm ra một phƣơng pháp có thể làm nổi bật ra một màu này hoặc một
màu khác trong bảy màu của cầu vòng. Lúc bấy giờ chúng ta mới rõ: chỉ có bảy màu chính, bảy màu
căn bản, cách phân phối những màu ấy ra sao, và chúng ta biết rõ tất cả các sắc do sự pha trộn của
hai hoặc nhiều màu trổ ra.
Cách nhà tâm lý học hiện giờ đã tìm ra một thứ “thuốc thử” na ná nhƣ thể để phân tách rõ rệt những
yếu tốt tạo thành cá tính con ngƣời. Thuốc thử đó là bệnh điện.
Thuốc thử của bệnh điên:
Nếu khoa học tâm lý về con ngƣời ngày nay đã có một nền tảng vững chắc đó là nhờ công trình của
nhiều nhà chuyên về bệnh tinh thần nhƣ Ernest Dupré chẳng hạn và nhất là nhờ những phát minh của
hai nhà bác học: Giáo sƣ F. Achille Delmas, một tâm y sĩ có tiếng và giáo sƣ Marcel Boll, một nhà
khoa học mà cũng là môt nhà văn, một nhà phê bình nhiều ngƣời biết đến.
Họ đáng cho chúng ta ghi ân. Chính họ là những ngƣời sáng tạo ra nền tâm lý học tân thời. Chẳng
những họ đã lập ra một lối phân loại rất hợp lý về các bẩm chất căn bản của cá tính con ngƣời, ngoài
ra họ cũng là những ngƣời đầu tiên đã phân biệt có hai loại tâm lý học: Một thứ tâm lý học tịnh
khảo sát về cá tính thiên nhiên và các tính tập thành. Một thứ tâm lý học động khảo sát về lối cƣ xử,
thái độ của con ngƣời. Nói một cách khác, có thứ tâm lý học chuyên khảo xét về các bộ phận của
guồng máy lại có thứ chuyên khảo về cách vận dụng của guống máy ấy.
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Chính tôi đã căn cứ trên lý thuyết của hai nhà khoa học ấy để xây dựng cái nền tảng vững chắc của
sách này, và trong bao nhiêu áp dụng mà tôi đã đề cập trong sách này tôi chƣa hề thấy lý thuyết ấy
sai chạy ở một điểm nào.
Muốn hiểu rõ tại sao ngƣời ta có thể dùng ngƣời điên để phân tích tâm trí của ngƣời có đủ lý trí,
chúng ta cần hiểu qua về những chứng bệnh tinh thần và cách xếp loại của nó.
Xƣa kia ngƣời ta không biết gì về bệnh điên cả. Thấy ngƣời nào nói xàm nói nhảm hoặc có những
hành động kỳ dị, ngƣời ta cho rằng họ điên hoặc khùng, không hơn không kém. Tuy rằng ngƣời ta đã
nhận thấy có nhiều chứng cuồng tâm, loạn óc song không ai buồn nghiên cứu những bệnh ấy. Cho
đến cuối thế kỷ XVIII ngƣời ta vẫn còn xem những ngƣời điên nhƣ loài ác thú, ngƣời ta cùm xích họ
lại, họ sống một đời sống đáng thƣơng hại.
Đến đầu thế kỷ XIX, mới có một nhà y sĩ từ tâm biết nghiêng mình xuống số phẩn hẩm hiu của
những ngƣời bạc phúc ấy. Đó là ông Pinel. Ôngƣời đã kéo họ ra khỏi chốn cực hình, đã bắt đầu
nghiên cứu về họ một cách hợp lý.
Suốt thế kỷ gần đây, nhiều ngƣời khác đã tiếp tục việc khảo cứu này và ngày ngay, khoa tâm y học
tức là khoa học nghiên cứu về các chứng bệnh tinh thần đã tiến bộ một cách khả quan. Những công
cuộc nghiên cứu liên tục này đã giúp ngƣời ta tìm ra một lối xếp loại rất quan trọng: Phân chia các
chứng bệnh tinh thần ra làm hai nhóm riêng biệt: Những bệnh do thương tích gây ra và những
bệnh do thể tạng tức là do sự cấu thành của thể chất tạo nên.
Những bệnh điên do thương tích gây ra:
Những bệnh điên do thƣơng tích có những đặc điểm cốt yếu sau đây:
Con bệnh luôn có những vết thƣơng trong óc, ngƣời ta tìm thấy những vết thƣơng này khi mổ thây
ngƣời chết để khám nghiệm.
Có thể đây là một chứng bệnh tập thành chứ không phải do thiên bẩm, vì những vết thƣơng này phát
ra sau khi con ngƣời đã sinh ra hoặc nếu sớm hơn, thì cũng là khi bào thai đã tƣợng hình.
Tùy theo vết thƣơng có tính chất vĩnh viễn hay tạm bợ, ngƣời ta sẽ chia những bệnh do thƣơng tích
này làm hai loại:
Loại đầu gồm những chứng mất trí, ngu đần, động kinh, bất toại, điên cuồng, lẩm cẩm vì già nua.
Loại sau gồm những bệnh điên phát sinh bởi một vết thƣơng hoặc một chất độc (rƣợu, thuốc phiện
v.v…).
Những bệnh này thƣờng đều bất trị, trừ những bệnh thuộc loại thứ hai và ở trƣờng hợp mà chất độc
chỉ gây những thƣơng tích nhẹ.
Những bệnh điên do thể tạng gây ra:
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Những bệnh tinh thần thuộc nhóm thứ hai, tức là những bệnh điên do thể tạng sinh ra, mới đáng cho
ngƣời muốn nghiên cứu về tâm lý học quan tâm hơn.
Những bệnh thuộc nhóm này có hai thuộc tính:
Nó do thiên bẩm. Mầm gốc những chứng bệnh ấy đã sẵn có trong ngƣời con bệnh từ lúc họ mới lọt
lòng. Rất có thể và thƣờng khi nhƣ thế, bệnh ấy chƣa phát triển đầy đủ lúc con bệnh còn thơ ấu, bởi
sự phát triển ấy có thể hoặc sớm hoặc muộn, tuy nhiên ngƣời ta luôn luôn nhận thấy điều này là
những bệnh ấy do thể tạng của con bệnh tức là do cơ cấu thể chất mà họ có sẵn từ lúc họ ra chào đời.
(Giáo sư F. Achille Delmas định nghĩa cơ cấu tâm bệnh như thế này: Đó là một nhóm xu hướng tâm
thần nhất định, thuộc cá tính thiên nhiên của con bệnh, phát triển lúc người ấy mới sinh ra, và suốt
đời họ, bộc lộ bởi những phản ứng mạnh hay yếu… nó có thể đi đến những chứng bệnh thần kinh
tuần hoàn, thuyên giảm trong chốc lát hoặc tiệm tiến (nghĩa là bệnh điên phát triển trong một thời kỳ
gần hay xa hoặc tuần tự mà tiến). – Bài phúc trình về tâm bệnh học ở hội nghị Limoges, từ ngày 25
đến 30 tháng 7 năm 1932.
(Còn vấn đề: Bằng cách nào và do đâu bệnh điên có thể phát sinh từ một cư cấu tâm bệnh thì người
ta chỉ hiểu lờ mờ. Trong bản phúc trình nói trên, giáo sư Delmas chỉ thử tìm cách giải).
Những con bệnh này không mang vết thƣơng tích nào trong óc cả. Khi ngƣời ta khám tử thi một
ngƣời bệnh điên thuộc nhóm này, ngƣời ta thấy óc họ chẳng khác gì óc một ngƣời lành mạnh. Rất có
thể sự giống nhau ấy chỉ có ở mặt ngoài, còn nếu có chỗ khác nhau thì những phƣơng tiện tìm tòi
hiện giờ cũng chƣa cho phép chúng ta nhận thấy những đặc điểm của các khối óc bệnh hoạn ấy.
Điều quan trọng cũng là điều cốt yếu trong việc nghiên cứu của chúng ta là những chứng bệnh ấy chỉ
là sự lệch lạc, sự phát triển quá độ hoặc sự khuyết kém những yếu tố căn bản tạo thành cá tính của
một ngƣời lành mạnh.
Ở ngƣời lành mạnh, những yếu tố ấy pha trộn, phối hợp lẫn nhau một cách điều hòa khó lòng cho
chúng ta phân biệt.
Ở những con bệnh tinh thần trái lại tính cách bất thƣờng của những yếu tố ấy làm cho nó nổi bật lên
trên cá tính, nhờ đó chúng ta rất dễ thấy.
Vì thế chúng ta có thể dùng những bệnh “điên” thuộc nhóm sau này nhƣ một thứ “thuốc thử” mà
chúng tôi đã nói ở trƣớc. Một khi có thể phân biệt và xếp những chứng bệnh ấy thành loại thì chúng
ta cũng đã biết rõ có bao nhiêu bẩm chất căn bản tạo thành cá tính con ngƣời. Công trình nghiên cứu
của hai ông F. A Delmas và M. Boll là đã xác định lối phân loại ấy.
Philippe Girardet
Biết Ngƣời
Biết Ngƣời Philippe Girardet
Tạo Ebook: Nguyễn Kim Vỹ Nguồn truyện: vnthuquan.net
Dịch giả: Phạm Cao Tùng
Phần I - Chương 3
CÁ TÍNH CỦA CON NGƢỜI
NHỮNG CHỨNG BỆNH TINH THẦN DO THỂ TẠNG GÂY RA
Có thể chia những bệnh này làm ra năm loại. Dƣới đây chúng ta sẽ nghiên cứu riêng từng loại.
Chứng cuồng vọng (paranoie):
Loại này là do sự cuồng vọng của óc đòi hỏi gây ra, y học gọ nó là bệnh paranoia, nhƣng xét theo
nguồn gốc thì danh từ này đặt chƣa thật xác nghĩa, bởi theo tiếng Hy Lạp thì paranoia có nghĩa là “lý
luận lạc đề”.
Chúng ta cứ gọi là bệnh “cuồng vọng” cho dễ hiểu.
Ngƣời bị cuồng vọng luôn luôn đòi hỏi hơn những quyền lợi hoặc quyền hạn mà họ có. Họ tự ban
cho mình những tài sản phi thƣờng, tự đặt cho mình những tƣớc vị không thể tƣởng tƣợng. Họ mong
chờ những gia tài kếch sù, tự xƣng là vua là hoàng đế đôi khi là Thƣợng Đế. (Ông N. P. Thiên vương
nào đó mà vừa rồi báo chí có nói đến, đã tự gán cho mình ba cấp bằng thạc sĩ và tự xưng là hoàng
đế Việt Nam, rõ là một con bệnh cuồng vọng (1956).
Và đƣơng nhiên họ không bao giờ đoạt đƣợc những gì mà họ tƣởng rằng họ phải có, hoặc có quyển
hƣởng, nên họ đâm ra bất mãn, tƣởng rằng mình bị ngƣợc đãi hoặc bị những kẻ thù tƣởng tƣợng ám
hại. Sự cuồng loạn của tinh thần bị ngƣợc đãi là kết quả đƣơng nhiên của bệnh cuồng vọng.
Những con bệnh cuồng vọng này cũng nhƣ những con bệnh sẽ đƣợc kể dƣới đây, mới xét ra chúng ta
không thấy vẻ gì tỏ ra là ngƣời cuồng trí, nhƣng họ có thể trở nên nguy hiểm. Bởi nhƣ đã nói trƣớc,
họ cho rằng nỗi khổ tâm, những thất vọng của họ là do những kẻ thù địch vô danh gây ra, và một
ngày kia họ có thể nhận thấy kẻ thù địch ấy ở một cá nhân hoặc ở những ngƣời nào đó để rồi họ sẽ
trả thù lại. Những án mạng do ngƣời cuồng vọng gây ra khó mà đo lƣờng bởi tính họ vốn hay ngờ
vực nên không có ai là tri kỷ, không ai biết đƣợc ý định của họ.
Chứng gian ác (la perversité):
Sự thác loạn của tâm đức tức là bệnh gian ác thuộc loại thứ hai. Ngƣời mắc phải bệnh này mất cả
giác quan luân lý, họ không biết luân thƣờng đạo lý là gì nữa. Họ có những hành động phản xã hội
và nhƣ vậy không vì một nguyên do nào cả.
Trong loại này chúng ta có thể kể những ngƣời điên khát máu, giết ngƣời không gớm tay, đốt nhà
