Khảo nghiệm 12 tổ hợp lúa lai và bước đầu nghiên cứu công nghệ sản xuất hạt giống lúa lai f1 hệ ba dòng thích hợp điều kiện tây nguyên

iv
MỤC LỤC


Trang ta i
Li cm ơn ii
Tóm tt iii
Mc lc iv
Danh sách các ch vit tt vii
Danh sách các hình viii
Danh sách các bng ix
CHƯƠG 1. MỞ ĐẦU 1
1.1. S cn thit nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu  tài 2
1.3. Phm vi nghiên cu 2
CHƯƠG 2. TỔG QUA TÀI LIỆU 3
2.1. Tình hình sn xut lúa go trên th gii và  Vit N am 3
2.1.1. Sn xut lúa go trên th gii 3
2.1.2. Sn xut lúa go  Vit N am 5
2.2. Lch s phát hin và nghiên cu ưu th lai trên cây lúa 8
2.3. Cơ s khoa hc ca công ngh sn xut lúa lai 9
2.3.1. Lúa lai h ba dòng 9
2.3.2. Lúa lai h hai dòng 11
2.3.3. Ưu im ca lúa lai h hai dòng 12
2.4. Hin trng sn xut lúa lai trên th gii và Vit N am 13
2.4.1. Sn xut lúa lai trên th gii 13
2.4.2. Sn xut lúa lai  Vit N am 14
2.5. N ghiên cu, phát trin lúa lai trên th gii và Vit N am 17
2.5.1. N ghiên cu, phát trin lúa lai trên th gii 17
2.5.2. N ghiên cu, phát trin lúa lai  Vit N am 20
2.6. Mt s t hp lúa lai ang trng ph bin  Vit N am 22
2.7. N hng tr ngi chính trong sn xut lúa lai ti Vit N am 23
v
2.8. Trin vng, nh hưng phát trin lúa lai Vit N am và s cp thit ca  tài 24
CHƯƠG 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠG PHÁP THÍ GHIỆM 27
3.1. Phm vi nghiên cu 27
3.2. Thi gian và a im thí nghim 27
3.2.1. Thi gian thí nghim 27
3.2.2. a im thí nghim 27
3.2.3. c im và tính cht lý hóa tính khu t thí nghim 27
3.2.4. iu kin khí hu thy văn trong thi gian thí nghim 28
3.3. N i dung thí nghim 28
3.4. Vt liu thí nghim 29
3.5. Phương pháp thí nghim 29
3.5.1. B trí thí nghim 29
3.5.2. Các bin pháp k thut canh tác ã áp dng 31
3.5.3. Các ch tiêu và phương pháp theo dõi 32
3.5.3.1. Các ch tiêu c trưng hình thái 32
3.5.3.2. Các ch tiêu nông hc, sinh lý 34
3.5.3.3. Kh năng chng chu sâu bnh 37
3.5.3.4. N ăng sut và yu t cu thành năng sut 40
3.5.3.5. Các ch tiêu phNm cht go 40
3.6. Phương pháp x lý và thng kê s liu 41
CHƯƠG 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬ 42
4.1. Kt qu kho nghim 12 t hp lúa lai trin vng 42
4.1.1. c im hình thái ca 12 t hp lúa lai trin vng 42
4.1.2. Các ch tiêu nông hc ca 12 t hp lúa lai trin vng 45
4.1.2.1. Thi gian sinh trưng và phát dc 46
4.1.2.2. ng thái và tc  tăng trưng chiu cao cây 47
4.1.2.3. ng thái và tc   nhánh 49
4.1.3. Ch tiêu sinh lý ca 12 t hp lúa lai trin vng 51
4.1.4. Kh năng chng chu sâu bnh ca 12 t hp lúa lai trin vng 52
4.1.5. N ăng sut, yu t cu thành năng sut 12 t hp lúa lai trin vng 54
4.1.5.1. S bông/m
2
54
vi
4.1.5.2. Tng s ht/bông 54
4.1.5.3. S ht chc/bông 54
4.1.5.4. T l ht lép (%) 54
4.1.5.5. Trng lưng 1.000 ht 55
4.1.5.6. N ăng sut lý thuyt (N SLT) 55
4.1.5.7. N ăng sut thc t (N STT) 55
4.1.6. Các ch tiêu phNm cht go ca 12 t hp lúa lai trin vng 57
4.1.7. Các t hp lúa lai trin vng nht trong v Hè thu ti Lâm Hà, Lâm ng 58
4.2. Buc u nghiên cu công ngh sn xut ht ging lúa lai F1 h ba dòng thích
hp iu kin Tây N guyên 58
4.2.1. Chn rung và t hp lai nhân dòng CMS 59
4.2.2. K thut trên rung m 60
4.2.2.1. Thi gian gieo m 60
4.2.2.2. K thut gieo m 60
4.2.3. K thut trên rung cy 61
4.2.4. iu khin các dòng b, m tr bông trùng khp 61
4.2.5. Phun GA
3
và th phn b sung 62
4.2.6. Kh ln và thu hoch 63
4.2.7. Thun li và khó khăn v nghiên cu, sn xut lúa lai ti Lâm Hà 63
4.2.7.1. Thun li 63
4.2.7.2. Khó khăn 63
CHƯƠG 5. KẾT LUẬ VÀ ĐỀ GHN 64
5.1. Kt lun 64
5.2.  ngh 64
TÀI LIỆU THAM KHẢO 65
PHỤ LỤC 68
Ph lc 1: Hình nh thí nghim 68
Ph lc 2: S liu x lý thng kê và tài liu liên quan 79
vii
DAH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
− ADB: N gân hàng Phát trin Châu Á - Asian Development Bank
− B N N và PTN T: B N ông nghip và Phát trin N ông thôn
− CMS: Dòng bt dc c t bào cht - Cytoplasmic Male Sterile
− CV: H s bin thiên - Coefficient of Variation
− Dòng A: Dòng bt dc c t bào cht
− Dòng B: Dòng duy trì tính trng bt dc c t bào cht
− Dòng R: Dòng phc hi tính hu dc c, kí hiu theo ting Anh (Restorer)
− BSCL: ng bng sông Cu Long
− FAO: Food and Agricuture Organization
− GA
3
: Gibberellic acid
− HI: H s kinh t hay ch s thu hoch - Havest Index
− IRRI: Vin N ghiên cu Lúa go Quc t - International Rice Research Institute
− N SC: N gày sau cy
− N SG: N gày sau gieo
− N SLT: N ăng sut lý thuyt
− N STT: N ăng sut thc t
− PGMS: Dòng bt dc c chc năng di truyn nhân mn cm vi ánh sáng –
Photoperiod sensitive Genic Male Sterile
− RCBD: Khi y  hoàn toàn ngu nhiên - Random Complete Block Dezign
− SSC: Công ty C phn Ging Cây trng Min N am - Southern Seed Company
− TBC: T bào cht
− TGMS: Dòng bt dc c chc năng di truyn nhân mn cm vi nhit  -
Thermosensitive Genic Male Sterile
− TGST: Thi gian sinh trưng
− UN DP: Chương trình Phát trin ca Liên Hip Quc - United N ations
Development Programme
− UTL: Ưu th lai
viii
DAH SÁCH CÁC HÌH
Hình 2.1: Sơ  h thng lúa lai “ba dòng” 10
Hình 2.2: Sơ  h thng lúa lai “hai dòng” 12
Hình 3.1: T hp HR182 giai on chín 68
Hình 3.2: T hp HR590 giai on chín 68
Hình 3.3: T hp HR641 giai on chín 69
Hình 3.4: T hp IR80112H giai on chín 69
Hình 3.5: T hp IR80127H giai on chín 70
Hình 3.6: T hp N am Ưu 821 giai on chín 70
Hình 3.7: T hp N am Ưu 822 giai on chín 71
Hình 3.8: T hp N am Ưu 823 giai on chín 71
Hình 3.9: T hp N am Ưu 827 giai on chín 72
Hình 3.10: T hp N am Ưu 828 giai on chín 72
Hình 3.11: T hp PAC 807 giai on chín 73
Hình 3.12: Ging VN D 95 – 20 giai on chín 73
Hình 3.13: Sơ  b trí thí nghim 30
Hình 3.14: Tng quan rung kho nghim giai on tr 74
Hình 3.15: Tng quan rung kho nghim giai on chín 74
Hình 4.1:  th ng thái tăng trưng chiu cao cây 75
Hình 4.2:  th tc  tăng trưng chiu cao cây 75
Hình 4.3:  th ng thái  nhánh 76
Hình 4.4:  th tc   nhánh 76
Hình 4.5:  th biu din năng sut lý thuyt và năng sut thc t 77
Hình 4.6: N hân dòng CMS PAC807A giai on tr 77
Hình 4.7: N hân dòng CMS PAC807A giai on chín 78
Hình 4.8: Lúa và go t hp trin vng IR80127H 78
Hình 4.9: Lúa và go t hp trin vng N am Ưu 828 79

ix
DAH SÁCH CÁC BẢG
Bảng 2.1: Din tích, năng sut, sn lưng lúa trên th gii năm 2007 4
Bảng 2.2: Din tích, năng sut, sn lưng mt s cây trng chính  châu Á năm 2007 5
Bảng 2.3: Din tích lúa Vit N am so vi  mt s nưc trên th gii (1987 - 2007) 5
Bảng 2.4: N ăng sut lúa Vit N am và mt s nưc trên th gii (1987 - 2007) 6
Bảng 2.5: Mưi ging lúa có din tích ln nht theo năm sn xut  các vùng 7
Bảng 2.6: Din tích, năng sut và sn lưng lúa lai ca Vit N am 1992 – 2006 15
Bảng 2.7: S phát trin lúa lai ti Vit N am (1992 – 1996) và (1997 – 2001) 15
Bảng 2.8: So sánh năng sut lúa lai và năng sut lúa nói chung ca Vit N am 16
Bảng 2.9: Din tích, năng sut, và sn lưng ca ht ging lúa lai F1 ca Vit N am t
1992 – 2003 16
Bảng 3.1: c im lý, hóa tính ca khu t thí nghim 27
Bảng 3.2: Tình hình thi tit, khí hu nơi thí nghim 28
Bảng 3.3: Danh sách 12 t hp lúa lai trin vng và ngun gc chn to 29
Bảng 4.1: c trưng hình thái 12 t hp lúa lai trin vng 44
Bảng 4.2: Các ch tiêu nông hc ca 12 t hp lúa lai trin vng 45
Bảng 4.3: Thi gian sinh trưng và phát dc ca 12 t hp lúa lai trin vng (N SC) 47
Bảng 4.4: ng thái tăng trưng chiu cao cây (ơn v tính: cm) 48
Bảng 4.5: Tc  tăng trưng chiu cao cây (ơn v tính: cm/7ngày) 48
Bảng 4.6: ng thái  nhánh (nhánh/bi) 49
Bảng 4.7: Tc   nhánh (nhánh/7 ngày) 49
Bảng 4.8: Kh năng  nhánh và t l  nhánh hu hiu 50
Bảng 4.9: S tích lũy cht khô  giai on chín và h s kinh t 51
Bảng 4.10: Kh năng chng chu sâu hi 52
Bảng 4.11: Kh năng chng chu bnh hi 53
Bảng 4.12: N ăng sut và các yu t cu thành năng sut 56
Bảng 4.13: Các ch tiêu phNm cht go 57
Bảng 4.14: Các t hp lúa lai trin vng 58
1


Chương 1
MỞ ĐẦU

1.1. Sự cần thiết nghiên cứu
Lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thc chính ca hơn mt na dân s th gii,
tp trung ti các nưc châu Á, châu Phi và châu M La tinh. Lúa go có vai trò quan
trng trong vic m bo an ninh lương thc và n nh xã hi. Theo d báo ca FAO
- Food and Agricuture Organization, th gii ang nguy cơ thiu ht lương thc do
dân s tăng nhanh (khong chín t ngưi năm 2010), sc mua lương thc, thc phNm
ti nhiu nưc tăng, bin i khí hu toàn cu gây him ha khô hn, bão lt, quá trình
ô th hoá làm gim t lúa, nhiu nưc phi dành t, nưc  trng cây nhiên liu
sinh hc vì s khan him ngun nhiên liu rt cn thit cho nhu cu i sng và công
nghip phát trin. Chính vì vy, an ninh lương thc là vn  cp thit hàng u ca
th gii  hin ti và trong tương lai.
Lúa ưu th lai hay gi tt là lúa lai là mt khám phá ln  nâng cao năng sut,
sn lưng và hiu qu canh tác lúa. N hiu nưc ang tp trung nghiên cu v vn 
này. Lúa lai ã ưc nghiên cu và phát trin rt thành công  Trung Quc và hin
din tích gieo trng lúa lai ca nưc này ã lên n 18 triu ha, chim khong 66 %
din tích trng lúa ca Trung Quc. Lúa lai cũng ã và ang ưc m rng  các nưc
trng lúa châu Á khác như Vit N am, n , Myanmar, Philippines, Bangladesh vi
quy mô ưc t 1,35 triu ha năm 2006, trong ó din tích lúa lai ca Vit N am
khong 560 nghìn ha (Tng Khiêm, 2007). Vic s dng lúa lai ã góp phn nâng cao
năng sut và sn lưng lúa, m bo an toàn lương thc, tăng thu nhp và to thêm
vic làm cho nông dân thông qua vic sn xut lúa lai.
Vit N am là mt quc gia s dng lúa go làm lương thc chính, và là nưc
xut khNu lúa go ng th hai trên th gii. Vic nghiên cu và áp dng lúa lai là rt
cp thit. Tuy vy, vic áp dng gp phi mt s khó khăn: (i) Ging lúa lai ch yu
nhp khNu t nưc ngoài (hin ti nưc ta nhp khNu hơn 80 % ging F1 ca Trung
2
Quc), không ch ng ưc ngun ging, giá ging lúa lai cao, khó kim soát th
trưng ging; (ii) Các ging lúa lai thưng có nhưc im là cht lưng lúa go chưa
cao, kh năng chng chu sâu bnh kém; (iii) Qui trình công ngh sn xut ht ging
lúa lai rt nghiêm ngt, các tnh phía Bc và ven bin Trung B nơi tiêu th chính v
lúa ging li rt khó ch ng công ngh sn xut lúa lai. Vic nghiên cu hoàn thin
công ngh sn xut ht ging lúa lai cho các tnh phía N am là rt cp thit và có trin
vng: m ra cơ hi mi tăng năng sut và sn lưng lúa go, to vic làm và thu nhp
cho nông dân qua vic sn xut ht ging lúa lai; góp phn gii quyt vn  an ninh
lương thc; thu hút lao ng  li nông thôn.
ưc s phân công ca Khoa N ông Hc cùng vi s chp nhn ca Công ty C
phn Ging Cây trng Min N am, dưi s hưng dn ca thy TS. Hoàng Kim và
Th.S. Dương Thành Tài, tôi tin hành  tài: “Kho nghim 12 t hp lúa lai và bưc
u nghiên cu công ngh sn xut ht ging lúa lai F1 h ba dòng thích hp iu kin
Tây N guyên”
1.2. Mục tiêu đề tài
− Kho sát c im sinh trưng, phát trin, năng sut và cht lưng go ca
10 t hp lúa lai theo tiêu chuNn ngành quy phm kho nghim giá tr canh tác và s
dng ca ging lúa tiêu chuNn 10 TCN 558 – 2002 và thang im chuNn ca IRRI. 
tuyn chn 2 – 4 t hp lúa lai trin vng, thích hp v Hè thu ca vùng Tây N guyên.
− Bưc u nghiên cu công ngh sn xut ht ging F1 ca mt t hp lúa
lai h ba dòng. N ghiên cu quy trình sn xut ht ging lúa lai F1 h ba dòng và kinh
nghim thc tin trong sn xut lúa lai  Tri Ging Cây trng Lâm Hà, thuc Công
ty C phn Ging Cây trng Min N am (Công ty SSC)
1.3. Phạm vi nghiên cứu
− i tưng nghiên cu gm 12 ging và t hp lúa lai, 10 t hp lúa lai thí
nghim, mt t hp lúa lai làm i chng th nht và mt ging lúa thưng làm i
chng th hai.
− Thi gian thc hin: t 25/05/2008 n 04/10/2008.
− a im ti Tri Ging Cây trng Lâm Hà, Lâm ng; thuc Công ty SSC
− Do thi gian thc hin khóa lun ngn nên phm vi nghiên cu ch gii hn
trong mt v thí nghim.
3


Chương 2
TỔG QUA TÀI LIỆU

2.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và ở Việt am
2.1.1. Sản xuất lúa gạo trên thế giới
Theo thng kê ca FAO (2008), din tích canh tác lúa toàn th gii năm 2007 là
156,95 triu ha, năng sut bình quân 4,15 tn/ha, sn lưng 651,74 triu tn (Bng
2.1). Trong ó, din tích lúa ca châu Á là 140,3 triu ha chim 89,39 % tng din tích
lúa toàn cu, k n là châu Phi 9,38 triu ha (5,97 %), châu M 6,63 triu ha (4,22
%), châu Âu 0,60 triu ha (0,38 %), châu i dương 27,54 nghìn ha chim t trng
không áng k. N hng nưc có din tích lúa ln nht là n  44 triu ha; Trung
Quc 29,49 triu ha; Indonesia 12,16 triu ha; Bangladesh 11,20 triu ha; Thái Lan
10,36 triu ha; Myanmar 8,20 triu ha và Vit N am 7,30 triu ha.
M và Trung Quc là hai nưc có năng sut lúa dn u th gii vi s liu
tương ng ca năm 2007 là 8,05 và 6,34 tn/ha. Vit N am có năng sut lúa 4,86 tn/ha
cao hơn năng sut bình quân ca th gii là 4,15 tn/ha nhưng ch t 60,30 % so vi
năng sut lúa bình quân ca M.
N hng nưc có sn lưng lúa nhiu nht th gii năm 2007 là Trung Quc
187,04 triu tn, k n là n  141,13 triu tn; Indonesia 57,04 triu tn;
Bangladesh 43,50 triu tn; Vit N am 35,56 triu tn; Myanmar 32,61 triu tn và
Thái Lan 27,87 triu tn.
Theo Daniel Workman (2008), th trưng go toàn cu năm 2007 ưc t 30 triu
tn. Trong ó châu Á xut khNu 22,1 triu tn chim 76,3 % sn lưng go xut khNu
toàn cu, k n là Bc và Trung M 3,1 triu tn (10,6 %), châu Âu 1,6 triu tn (5,4
%); N am M 1,2 triu tn (4,2 %); châu Phi 952 ngàn tn (3,3 %). Sáu nưc xut khNu
go hàng u th gii năm 2007 là Thái Lan 10 triu tn chim 34,5 % ca tng lưng
go xut khNu, n  4,8 triu tn (16,5 %), Vit N am 4,1 triu tn (14,1 %), M 3,1
triu tn (10,6 %), Pakistan 1,8 triu tn (6,3%), Trung Quc (bao gm c ài Loan) là
4
901 nghìn tn (3,1 %).
Bảng 2.1: Din tích, năng sut, sn lưng lúa trên th gii năm 2007
Tên nưc Din tích
(triu ha)
N ăng sut
(tn/ha)
Sn lưng
(triu tn)
Th gii 156,95 4,15 651,74
Châu Á 140,30 4,21 591,71
Trung Quc 29,49 6,34 187,04
n  44,00 3,20 141,13
Indonesia 12,16 4,68 57,04
Bangladest 11,20 3,88 43,50
Thái Lan 10,36 2,69 27,87
Myanmar 8,20 3,97 32,61
Vit N am 7,30 4,86 35,56
Philipines 4,25 3,76 16,00
Campuchia 2,54 2,35 5,99
Châu M 6,63 4,95 32,85
Brazil 2,90 3,81 11,07
M 1,11 8,05 8,95
Colombia 0,36 6,25 2,25
Ecuador 0,32 4,00 1,30
Châu Phi 9,38 2,50 23,48
N igeria 3,00 1,55 4,67
Guinea 0,78 1,77 1,40
Châu Âu 0,60 5,77 3,49
Italy 0,23 6,42 1,49
N gun: FAOSTAT, 2008
So vi năm 2000, din tích lúa toàn cu năm 2007 ã tăng 2,85 triu ha, năng
sut tăng 0,21 tn/ha, sn lưng tăng 52,78 triu tn.
Lúa go là cây lương thc chính ca châu Á. c bit  vùng ông N am Á
(Trn Văn t, 2005; Bùi Huy áp, 1970). Lúa, ngô, sn, mía là nhng cây trng
chính, là thu nhp ch yu ca nông h (Bng 2.2)

Xem chi tiết: Khảo nghiệm 12 tổ hợp lúa lai và bước đầu nghiên cứu công nghệ sản xuất hạt giống lúa lai f1 hệ ba dòng thích hợp điều kiện tây nguyên